Een eendraadschema ziet er de eerste keer uit als een wirwar van lijntjes, letters en cijfers. Toch volgt het
een vaste logica: van de meter naar het verdeelbord, en van daar kring per kring naar elk lichtpunt en elk
stopcontact. In tien korte lessen leert u volgens die logica zelf een eendraadschema opstellen. U hebt geen
voorkennis nodig. Samen tekenen we in 1draad één woning, van de eerste kring tot het plan voor de keuring.
Volg ze in volgorde: elke les voegt een stuk toe aan dezelfde voorbeeldwoning. Na les 10 hebt u een
volledig eendraadschema en situatieplan. Voor de voorbeeldwoning rekent u op ongeveer twee uur; de
kringen opsporen in een bestaande woning kan veel langer duren. Open het
gratis tekenblad
in een tweede venster en teken mee. U hoeft geen account aan te maken.
Na deze les weet u welke twee plannen u opstelt, wat erop hoort en hoe een schema is
opgebouwd.
Een elektrische installatie in België wordt beschreven met twee tekeningen die bij elkaar horen. Samen
vormen ze het plan dat de keurder bij de keuring naast de installatie legt, en dat daarna bij het
elektrisch dossier van de woning blijft. Het plan moet de installatie tonen zoals ze werkelijk is
uitgevoerd.
Het eendraadschema toont hoe alles verbonden is: welke beveiliging welke
kring voedt, welke leiding er loopt en welke schakelaars, lampen en stopcontacten erop zitten. Het zegt
niets over de plaats in de woning.
Het situatieplan toont waar alles zit: een plattegrond per verdieping met
daarop dezelfde symbolen.
De naam “eendraad” komt van de belangrijkste afspraak: één lijn stelt de volledige leiding
voor, ook al lopen er in werkelijkheid drie, vier of vijf geleiders naast elkaar. Hoeveel het er
zijn en hoe dik ze zijn, schrijft u in een code naast de lijn.
Hoe een schema is opgebouwd
U tekent het schema van de voeding naar de verbruikers. Onderaan komt de voeding binnen: de
aansluiting van de netbeheerder met de kWh-meter. Daarna volgt het verdeelbord, een lange
horizontale lijn. Van op die lijn vertrekken de kringen naar boven, elk met een eigen
hoofdletter. Elke kring bouwt u van onder naar boven op: eerst de beveiliging, dan de leiding, dan de
schakelaars en verbruikers.
Hieronder ziet u waar we naartoe werken: het volledige schema van de voorbeeldwoning, een woning met een
gelijkvloers en een verdieping. In de volgende lessen tekent u het zelf, stuk voor stuk.
Het eindresultaat van deze lessenreeks, getekend in 1draad. Klik om te vergroten.
kWh
De aansluiting: meter, hoofdschakelaar van 300 mA en aarding. U tekent ze in les 3.
A–B
Twee kringen rechtstreeks op het bord: de kookplaat en de
oven. Dat is les 4.
C
Een differentieel van 30 mA met een eigen rail: de verlichting (D, E) en de
stopcontacten (F). Dat is les 5.
G
Een tweede differentieel van 30 mA: wasmachine, droogkast, vaatwasser en badkamer
(H tot K).
Tekent u een bestaande woning? De voorbeeldwoning volgt de regels voor een nieuwe
installatie, zoals ze sinds 1 juni 2023 in het AREI staan. Uw installatie kan er anders uitzien, zeker als ze
ouder is. Dat is geen probleem: u tekent altijd wat er werkelijk zit. In les 5 ziet u hoe
een oudere installatie er vaak uitziet.
open uw tekenblad
Open een nieuw
tekenblad. 1draad opent op het tabblad Eendraadschema.
Links staat de symbolenbibliotheek, Componenten toevoegen, gegroepeerd per
soort. Rechts staat het tekenblad.
Het situatieplan heeft een eigen tabblad, Situatieplan. Daar komt u in les 9.
Werkt u zonder account, dan bewaart 1draad uw tekening tijdelijk in uw browser. Met een gratis account
wordt alles automatisch online bewaard.
Na deze les weet u welke kringen u tekent: voor een nieuwe woning maakt u een
kringindeling, voor een bestaande woning spoort u de kringen op. Dat is het werk dat vóór het tekenen
komt.
Een kring (ook stroomkring of stroombaan) is alles wat achter één automaat (in de volksmond ook “zekering”) hangt: de
leiding, de schakelaars, de lampen en de stopcontacten. Wie meteen begint te tekenen, moet achteraf vaak
herschikken. Zoek daarom eerst uit welke kringen er zijn. Hoe u dat doet, hangt af van de woning.
Een nieuwe woning indelen
Ga kamer per kamer na wat er komt: lichtpunten met hun bediening, stopcontacten en vaste toestellen.
Verdeel die daarna over kringen volgens deze regels:
Stopcontacten: hoogstens acht stopcontacten per kring. Een dubbel of driedubbel
stopcontact telt als één.
Verlichting: in een woning met meer dan twee kamers verplicht over minstens twee
kringen, zodat niet het hele huis donker valt als één automaat uitschakelt. Een indeling per verdieping
is eenvoudig en duidelijk.
Zware vaste toestellen: de kookplaat, de oven, de wasmachine, de droogkast en de
vaatwasser krijgen elk een eigen kring, net als elk ander vast toestel van 2600 W of
meer.
Achter 30 mA: de badkamer, de wasmachine, de droogkast en de vaatwasser, en sinds
1 juni 2023 ook de verlichting en de gewone stopcontacten. Per differentieel van 30 mA hoogstens acht
kringen. Vaste toestellen zoals de kookplaat en de oven mogen rechtstreeks achter de 300 mA (les 5).
Een bestaande woning: de kringen opsporen
In een bestaande woning ligt de indeling al vast. U zoekt ze op, vanuit het verdeelbord:
Noteer het bord. Schrijf elk differentieel en elke automaat (of smeltveiligheid) op
in de volgorde waarin ze in het bord zitten, met wat erop staat. In les 4 en 5 leest u waar u dat vindt.
Een bestaand opschrift naast de automaten is een handig begin, maar controleer het.
Schakel één automaat uit en loop door de woning: welke lampen branden niet meer,
welke stopcontacten hebben geen spanning? Een lampje of een stopcontacttester maakt dat snel duidelijk.
Noteer alles per kamer.
Zet hem terug aan en herhaal voor de volgende automaat. Zo krijgt elke automaat zijn
lijst punten: dat is één kring.
Doe hetzelfde met elk differentieel, om te zien welke automaten erachter zitten.
Bedien daarbij alleen de schakelaars in het bord; open geen bord, doos of stopcontact. Wat u niet kunt zien,
zoals de doorsnede van een leiding die in de muur zit, vraagt u na bij een installateur.
De indeling van de voorbeeldwoning
Zo ziet de indeling van onze voorbeeldwoning eruit, een nieuwe installatie. De letters A tot K deelt
1draad straks zelf uit, volgens de plaats van elke kring op het bord. en zijn de twee differentiëlen
van 30 mA: ook zij krijgen een letter.
Kring
Bestemming
Wat erop komt
Hangt achter
Kookplaat
de kookplaat in de keuken
300 mA
Oven
de oven in de keuken
300 mA
Verlichting gelijkvloers
woonkamer (2 lampen, 1 schakelaar), traplamp (schakelaar beneden en boven)
30 mA (C)
Verlichting verdieping
slaapkamer (3 bedieningsplaatsen), gang
30 mA (C)
Stopcontacten
5 stopcontactgroepen in de woonkamer, waarvan 2 dubbel
30 mA (C)
–
Wasmachine, droogkast, vaatwasser
elk toestel een eigen kring
30 mA (G)
Badkamer
lamp met waterbestendige schakelaar, stopcontact
30 mA (G)
Tip: in een echte woning komen er meestal meer stopcontactkringen bij, bijvoorbeeld voor de
keuken en de slaapkamers. De voorbeeldwoning houden we bewust klein, zodat elk onderdeel maar één keer
terugkomt.
de kringen en hun namen
Uw indeling wordt in 1draad zichtbaar in het tabblad Kringen: een lijst van alle
kringen met hun letter, hun aantal punten en hun naam. U vult de namen in terwijl u tekent (les 6), en
kunt ze daar op elk moment nalezen.
Na deze les staat het begin van elk schema op uw tekenblad: meter, hoofdschakelaar,
verdeelbord en aarding.
Onderaan elk schema staat de aansluiting. Ze bestaat uit vier onderdelen:
De kWh-meter, een rechthoekje met “kWh”. Hij meet hoeveel energie de woning
verbruikt en is eigendom van de netbeheerder.
De hoofdschakelaar, in een woning meestal een differentieelschakelaar van
300 mA. Daarmee zet u de hele installatie in één keer spanningsloos. Op het toestel
zelf staat die waarde vaak in ampère: IΔn 0,3 A is hetzelfde als 300 mA.
Het verdeelbord: de horizontale lijn waarop straks alle kringen vertrekken.
De aarding, links onder het bord. De twee dwarsstreepjes zijn de
aardingsonderbreker, waarmee de keurder de aarding kan loskoppelen om ze te meten. De
drie korter wordende strepen zijn de aardelektrode in de grond.
De aansluiting van de voorbeeldwoning.Zo ziet een hoofdschakelaar van 300 mA eruit: “40 A / IΔn 0,3 A”.
Welke aansluiting tekent u?
Het soort aansluiting bepaalt hoeveel draden er binnenkomen, en daarmee meestal ook hoeveel polen de
hoofdschakelaar heeft. Dat schrijft u op het schema als 2P, 3P of
4P. De tabel geeft de gewone gevallen. Tekent u een bestaande installatie, neem dan over wat
er op de hoofdschakelaar zelf staat: soms zit er bijvoorbeeld een vierpolig toestel op een driefasige
aansluiting zonder nulgeleider, aangesloten volgens het schema van de fabrikant.
Aansluiting
Voedingsdraden
Meestal
Waar u ze vindt
230 V eenfasig
1 fase + nulgeleider
2P
De meeste woningen, zoals de voorbeeldwoning.
230 V eenfasig op een 3 × 230 V-net
2 fasen, geen nulgeleider
2P
Oudere netten, in een deel van het land.
3 × 230 V
3 fasen, geen nulgeleider
3P
Driefasig op diezelfde oudere netten.
3 × 400 V + N
3 fasen + nulgeleider
4P
Nieuwbouw en woningen met zware verbruikers zoals een warmtepomp of laadpaal.
Let op met blauw: op een 3 × 230 V-net is er geen nulgeleider. Daar kan ook de blauwe draad
een fase zijn en onder spanning staan.
Waarom die aarding op het plan hoort
Alle metalen behuizingen en de groen-gele beschermingsgeleiders zijn met de aarding verbonden. Raakt er
ergens een draad onder spanning met een metalen kast, dan vloeit de stroom weg naar de aarde in plaats van
door wie de kast aanraakt. De keurder meet daarom de spreidingsweerstand van de aarding.
Het AREI mikt op hoogstens 30 Ω en laat in een woning nooit 100 Ω of meer toe. Tussen 30 en 100 Ω
gelden strengere regels voor de differentiëlen (les 5).
de aansluiting staat er al
Een nieuw project begint met een kWh-meter, een hoofdschakelaar van 300 mA, een verdeelbord en een
aarding. U hoeft ze niet zelf te tekenen.
Klik op de hoofdschakelaar en kies bij Aantal polen het aantal polen van het
toestel: meestal 2 voor een eenfasige aansluiting en 4 voor 3 × 400 V + N.
Werkt u met een account, leg dan ook het stroomtype vast in het tabblad Project gegevens. Het komt onderaan elke afgedrukte pagina.
Na deze les kiest u bij elke kring de juiste automaat en tekent u de eerste kringen op
het bord.
Elke kring begint op het bord met een eigen beveiliging. Ze beschermt de leiding tegen
een te grote stroom, want een draad die te veel stroom moet dragen, wordt warm en kan brand veroorzaken.
Een te grote stroom ontstaat op twee manieren:
Overbelasting: er hangen te veel toestellen tegelijk op dezelfde kring. Denk aan een
strijkijzer, een waterkoker en een straalkachel in dezelfde stekkerdoos.
Kortsluiting: de fase raakt rechtstreeks de nulgeleider of een andere fase,
bijvoorbeeld wanneer iemand een nagel door een leiding in de muur slaat.
Daartegen beschermt een automaat of een zekering: beide schakelen de kring dan uit.
Automaat of zekering?
In de volksmond zijn het synoniemen. Veel mensen zeggen “de zekering is gesprongen”, ook als er een
automaat in het bord zit. Zo gebruikt, is “zekering” elke beveiliging op het bord. Technisch zijn het twee
verschillende toestellen:
Een zekering is een smeltveiligheid: er zit een draadje in dat
doorsmelt bij te veel stroom, en daarna moet u ze vervangen. In de volksmond heet ze ook een
“plomb”. U vindt ze nog in oudere woningen.
Een automaat (voluit automatische installatieschakelaar) schakelt zelf uit, en zet u
na het oplossen van de oorzaak gewoon terug aan. In nieuwe installaties zit bijna altijd een automaat.
Beide beschermen de leiding tegen overbelasting en kortsluiting, maar ze zijn niet uitwisselbaar bij
hetzelfde getal: op 2,5 mm² mag een automaat tot 20 A, een smeltveiligheid maar tot 16 A (zie de tabel
hieronder). Zitten er in een oudere woning smeltveiligheden, dan tekent u die, want het plan toont wat er
werkelijk zit.
Het opschrift
Naast elke automaat schrijft u zijn kenmerken. Bij (stopcontacten) van de voorbeeldwoning wordt dat
2P - C 20A met een kadertje 3000:
2Ptwee polen: beide draden (fase en nul) worden onderbroken
Cde uitschakelcurve; C is de gewone keuze in woningen
20Ade nominale stroom: zoveel mag er blijvend door de kring lopen;
bij meer schakelt de automaat uit, sneller naarmate de stroom groter is
3000het onderbrekingsvermogen in ampère: de grootste kortsluitstroom die
hij veilig onderbreekt
Waar vindt u dit op de automaat zelf?
Dezelfde gegevens staan op de voorkant van elke automaat in het bord, meestal net onder het merk. Zo kunt u
het schema invullen door gewoon in het verdeelbord te kijken:
C20 (of “C 20”): de curve C en de nominale stroom van 20 A.
3000 in een kadertje: het onderbrekingsvermogen in ampère. Dat neemt u over in het
kadertje op het schema.
Het aantal polen staat er meestal niet als tekst op. Het aantal aansluitschroeven
bovenaan is een eerste aanwijzing: twee bij een tweepolige, vier bij een vierpolige automaat. Kijk ook
naar de markering en het kleine aansluitschema op het toestel. Zo onderscheidt u bijvoorbeeld een
2P van een 1P+N: die heeft ook twee klemmen, maar beveiligt alleen de
fase. Een N bij een klem toont waar de nulgeleider komt.
De typecode van de fabrikant (zoals VYC32), de spanning (400V~) en het cijfertje onder het
kadertje (de energiebegrenzingsklasse) hoeft u niet op het schema over te nemen.
Tweepolig (2P): twee schroeven, C20 en 3000.Vierpolig (4P): vier schroeven, de laatste pool met N.
Dikkere draad, grotere automaat
Welke automaat u kiest, hangt af van de doorsnede van de leiding erachter. Een dunne
draad verdraagt minder stroom, dus hoort er een kleinere beveiliging bij. De tabel geeft de
bovengrens per doorsnede in een woning (AREI, tabel 4.11); een grotere automaat mag
nooit. Of een
combinatie echt geschikt is, hangt ook af van de belasting, de manier van plaatsen en de lengte van de
leiding (spanningsval). Dat rekent de installateur na. Bij dezelfde doorsnede ligt de grens voor een
smeltveiligheid lager dan voor een automaat.
Doorsnede
Max. automaat
Max. smeltveiligheid
In de voorbeeldwoning
1,5 mm²
16 A
10 A
Verlichting en : 16 A
2,5 mm²
20 A
16 A
Stopcontacten, oven en toestellen: 20 A
4 mm²
25 A
20 A
—
6 mm²
40 A
32 A
Eenfasige kookplaat : 32 A
10 mm²
63 A
50 A
Voeding van een bord of een grote verbruiker
de eerste kringen op het bord
Klik in de groep Leidingen, automaten en differentieel op
Automaat met leiding. De invoegmodus gaat aan.
Op het tekenblad verschijnen blauwe invoegpunten. Klik op het verdeelbord om de kring
toe te voegen. Teken zo de kookplaat en de oven, de twee kringen die rechtstreeks op het hoofdbord
komen. Met Escape stopt u. De kringen achter de 30 mA volgen in les 5.
Klik op een automaat en vul in het paneel links Aantal polen,
Stroomsterkte, Curve en
Kortsluitstroom in. Het opschrift naast het symbool past zich meteen aan.
Zit er een smeltveiligheid in het bord? Kies dan bij TypeZekering in plaats van Automaat.
In invoegmodus tonen blauwe rondjes waar het symbool kan komen.Het paneel van de automaat van kring F. Elk veld wordt een stukje van het opschrift; het
onderbrekingsvermogen heet hier Kortsluitstroom.
Na deze les weet u welke kringen achter een differentieel van 30 mA horen, wat daarover
in 2023 veranderde, en tekent u elk differentieel met zijn eigen rail.
Een differentieelschakelaar (ook verliesstroomschakelaar of kortweg “differentieel”)
vergelijkt de stroom die langs de fase vertrekt met de stroom die langs de nulgeleider terugkomt. Loopt
er ergens stroom weg, bijvoorbeeld via een defecte wasmachine naar de aarde of door iemand die een draad
aanraakt, dan komt er minder terug. Dat verschil heet de lekstroom. Wordt het te groot,
dan schakelt het differentieel in een fractie van een seconde uit.
De hoofdschakelaar van 300 mA uit les 3 beschermt de hele woning, vooral tegen brand
door lekstromen.
Een bijkomend differentieel van 30 mA is veel gevoeliger en beschermt mensen tegen een
schok.
Welke kringen achter 30 mA? De regels sinds 1 juni 2023
Op 1 juni 2023 werden de regels in het AREI voor woningen strenger. Voor een nieuwe installatie geldt nu,
als de spreidingsweerstand van de aarding hoogstens 30 Ω is:
Achter een differentieel van 30 mA: de badkamer, de wasmachine, de
droogkast en de vaatwasser, en nu ook de verlichting
en de stopcontacten die niet voor een vast toestel dienen.
Achter elk differentieel van 30 mA hoogstens acht kringen.
Vaste toestellen zoals de kookplaat, de oven, een koelkast of elektrische verwarming mogen rechtstreeks
achter de 300 mA.
Ligt de spreidingsweerstand tussen 30 en 100 Ω, dan komen er minstens twee differentiëlen van 30 mA,
met elk hoogstens zestien stopcontacten; een vast toestel telt daarbij als een stopcontact. De andere
kringen komen dan achter een differentieel van hoogstens 100 mA. Dat uitzonderingsgeval werken we hier
niet verder uit.
Op het schema staan het type en de kenmerken van elk differentieel. In een woning is
minstens type A verplicht, en het differentieel aan het begin van de installatie heeft minstens 40 A.
De voorbeeldwoning volgt die regels. beschermt de verlichting en de
stopcontacten (, en ), de wasmachine, de droogkast, de vaatwasser en
de badkamer (H tot K). Eén differentieel voor alle zeven kringen zou ook mogen, maar met twee valt bij een
lekstroom maar een deel van de woning uit. In een grotere woning verdeelt men de verlichting vaak over
beide differentiëlen, zodat nooit alle lampen tegelijk uitvallen.
Op het schema staat elk differentieel op het hoofdbord, met daarachter een eigen rail.
Alle kringen op die rail zijn door de 30 mA beschermd. Elke kring houdt wel haar eigen automaat: het
differentieel let op lekstroom, de automaat op overbelasting en kortsluiting.
De twee differentiëlen van 30 mA, elk met een eigen rail: C voor verlichting en stopcontacten,
G voor wasgoed en badkamer.
Het opschrift
Bij beide differentiëlen van de voorbeeldwoning schrijft u Type A - Δ30mA,
3000 en 2P - 40A. Haal twee getallen niet door elkaar:
40A is de stroom die het toestel blijvend mag dragen. Een differentieel beschermt
zichzelf niet tegen overbelasting; kies hem daarom niet kleiner dan de beveiliging van de aansluiting,
in de voorbeeldwoning 40 A.
Δ30mA is de lekstroom waarbij het uitschakelt. Op het toestel staat die vaak in
ampère: IΔn 0,03 A is 30 mA, IΔn 0,3 A is 300 mA. Op het schema
schrijft u milliampère.
Type A herkent ook de lekstromen van elektronische toestellen. In woningen is het
verplicht; het oudere type AC is sinds 2023 ook in bestaande installaties niet meer toegelaten.
Zo staat het op het differentieel zelf
Kijk in het verdeelbord, dan vindt u alles wat u op het schema nodig hebt op de voorkant van het
differentieel:
40 A: de stroom die het toestel mag dragen.
IΔn 0,03 A of IΔn 0,3 A: de lekstroom, in ampère. Reken om naar
milliampère: 0,03 A = 30 mA en 0,3 A = 300 mA.
A met een golfje in een kadertje: het type, hier type A.
T: de testknop. Druk erop zo vaak als de fabrikant aangeeft; het differentieel moet
dan uitschakelen.
Het aantal polen: tel de aansluitklemmen bovenaan, net als bij een automaat. Twee
klemmen (fase en N) is 2P, vier is 4P.
30 mA: “40 A / IΔn 0,03 A”, type A.300 mA: “40 A / IΔn 0,3 A”, type A.
Zo ziet een oudere installatie er vaak uit
Veel woningen zijn aangelegd vóór juni 2023. Daar hangen de verlichting en de stopcontacten vaak
rechtstreeks achter de 300 mA, en is er maar één differentieel van 30 mA, voor de badkamer en het wasgoed.
De regels van 2023 gelden in de eerste plaats voor nieuwe installaties. Voor bestaande installaties en voor
kleinere wijzigingen of uitbreidingen aan bestaande kringen voorziet het AREI afwijkingen en
overgangsregels. Enkele nieuwe regels gelden wel voor iedereen, zoals het verbod op type AC. Of uw
installatie in orde is, beoordeelt de keurder.
Delen die zijn aangelegd vóór 1 oktober 1981 krijgen op het eendraadschema de vermelding
“oude installatie”.
Tekent u een bestaande woning, teken dan wat er werkelijk zit, ook als het eruitziet zoals
hieronder. Pas het plan nooit aan naar de regels: de keurder vergelijkt plan en installatie.
Een opbouw die u in oudere woningen vaak ziet: verlichting en stopcontacten (A tot C) rechtstreeks
achter de 300 mA, en één differentieel van 30 mA (F) voor het wasgoed en de badkamer.
de differentiëlen en hun rails
Kies in Leidingen, automaten en differentieel de
Differentieelschakelaar type A 2-polig en klik op het hoofdbord.
Voeg daarachter een Verdeelkast toe: dat is de rail voor de kringen achter de
30 mA. Met Automaat met verdeelkast zet u beide in één keer neer.
Teken op die rail de kringen voor de verlichting en de stopcontacten, elk met een
Automaat met leiding.
Herhaal dat voor het tweede differentieel, met de kringen voor wasmachine, droogkast, vaatwasser en
badkamer.
Controleer in het paneel Verliesstroomsterkte (30 mA),
Verliesstroomschakelaar type (A) en Stroomsterkte.
1draad geeft de takken met de differentiëlen zelf ook een letter, en , zodat u ze bij naam kunt
noemen. Hun naam blijft leeg.
De instellingen van differentieel C.
Les 6
6
Leidingen en kringnamen
Na deze les schrijft u bij elke leiding de juiste code en geeft u elke kring een naam.
Boven elke automaat loopt de leiding naar de punten van de kring. Op het schema is dat één lijn met een
code ernaast. Bij van de voorbeeldwoning is dat VOB Eca 3G2,5:
VOBhet type: losse draden, in een buis getrokken
Ecade brandklasse van de draad: hoe hij zich gedraagt bij
brand
3het aantal geleiders
Ger zit een groen-gele beschermingsgeleider bij
2,5de doorsnede van elke geleider in mm²
Naast VOB komt u vaak XVB tegen: een kabel met een stevige buitenmantel, die ook zonder
buis op of in een muur mag liggen. Onder de grond hoort hij in een buis; waar en hoe een kabel mag liggen,
staat in de technische fiche van de fabrikant. Kies de doorsnede bij de automaat uit les 4: 1,5 mm² voor verlichting,
2,5 mm² voor stopcontacten en de meeste toestellen. De tekentjes op de lijn zeggen hoe de leiding geplaatst
is. In 1draad betekenen de twee E-tekens “ingebouwd in de muur” en het rondje “in een
buis”.
Ook de aftak- en verbindingsdozen horen op het schema. In 1draad vindt u ze in de groep
Aftakpunten.
Labels: letter plus cijfer
Binnen een kring krijgt elk punt een volgnummer. Zo ontstaat een label zoals
: kring F, punt 3. Dat label komt later ook op het situatieplan, en zo zijn beide plannen
aan elkaar gekoppeld. Geef elke kring daarnaast een duidelijke naam, zoals “Verlichting
verdieping”. Dat helpt de keurder, en later de bewoner bij een storing.
De kleuren van de geleiders
Kleuren tekent u niet op het schema, maar u moet ze kennen om het schema met de installatie te vergelijken:
Geleider
Kleur
Functie
Beschermingsgeleider (PE)
geel-groen
verbindt metalen delen met de aarding; nooit voor iets anders gebruiken
Nulgeleider (N)
blauw
de terugweg van de stroom
Fase (L)
bruin, zwart of grijs
de geleider die onder spanning staat
Vertrouw niet op de kleur alleen. In oudere installaties ziet u nog andere kleuren, en op
een 3 × 230 V-net kan ook een blauwe draad een fase zijn (les 3).
leiding invullen en kring benoemen
Klik op de lijn boven een automaat. In het paneel Draad kiest u
Draadtype, Brandklasse,
Aantal geleiders, Plaatsing en
Doorsnede, en vinkt u Beschermingsgeleider aan. De code
naast de lijn schrijft 1draad zelf.
Onderaan het paneel, bij Kring, vult u de Naam kring
in.
De letters en volgnummers deelt 1draad automatisch uit. Met Kringnamen en
Subkringnamen bovenaan het tekenblad toont of verbergt u de namen.
Na deze les kiest u de juiste schakelaar voor één, twee of drie bedieningsplaatsen en
tekent u de verlichtingskringen.
Een lichtpunt is een kruisje. Een schakelaar is een rondje met een
schuin armpje. De vorm van dat armpje zegt welk soort schakelaar het is. Welke u kiest, hangt af van
hoeveel plaatsen het licht bediend moet worden:
Schakelaar
Symbool
Wanneer kiest u hem?
Enkelpolig
Eén lamp of lampgroep, bediend vanaf één plaats. De schakelaar onderbreekt alleen de fase.
Dubbelpolig
Onderbreekt fase én nulgeleider. Een goede keuze in vochtige ruimten zoals de badkamer.
Wisselschakelaar
Altijd per twee: één lamp bedienen vanaf twee plaatsen, zoals boven en onder aan
een trap.
Kruisschakelaar
Tussen twee wisselschakelaars, voor drie of meer plaatsen. Elke extra plaats is
één kruisschakelaar extra.
Vuistregel: bij een klassieke schakeling met twee of meer bedieningsplaatsen zijn de eerste
en de laatste schakelaar wisselschakelaars. Alles daartussen is een kruisschakelaar. Vier plaatsen geeft dus wissel – kruis –
kruis – wissel.
Veel bedieningsplaatsen? Dan kiest men vaak drukknoppen met een
impulsschakelaar (teleruptor) in het bord: elke druk op een knop zet het licht aan of uit,
hoeveel knoppen er ook zijn. In 1draad vindt u die in de groep
Schakelaars, drukknoppen en relais.
De verlichting van de voorbeeldwoning
, woonkamer: twee lampen die altijd samen branden, met één enkelpolige
schakelaar. U tekent één kruisje met “x2”.
, trap: een wisselschakelaar beneden en een boven, met één lamp.
, slaapkamer: bediening aan de deur en aan beide kanten van het bed, dus wissel –
kruis – wissel.
, gang: een enkelpolige schakelaar.
Elke lamp met haar schakelaars is één punt op de kring. Twee lampen die u apart wilt bedienen, worden
twee punten.
Zo ziet het eruit als kring D en E getekend zijn.
schakelaar en lamp in één keer
Open de groep Lichtpunten, spots en Led met het pijltje naast het aantal
varianten.
Kies de combinatie die bij het punt past: Schakelaar + licht,
2-polige schakelaar + licht, 2x Schakelaar + licht
(twee wissels) of 3x Schakelaar + licht (wissel, kruis, wissel).
Klik op een invoegpunt van de leiding. Voor twee lampen op één schakelaar zet u bij het lichtpunt het
aantal op 2.
Een schakelaar achteraf veranderen? Klik erop en vink Wisselschakelaar of
Kruisschakelaar aan, of zet Aantal polen op 2.
De varianten van Lichtpunten, spots en Led.De middelste schakelaar van E1 is een kruisschakelaar.
Na deze les tekent u stopcontacten en vaste toestellen, en kiest u de leiding voor een
kookplaat.
Een stopcontact is een halve boog met een streepje: het streepje is de aarding. Een
dubbel stopcontact krijgt twee bogen naast elkaar, een driedubbel drie. Op tekent u vijf
stopcontactgroepen: enkel op punt 1, 2 en 4, dubbel op punt 3 en 5.
Stopcontacten in een woning moeten kinderbescherming hebben: luikjes die de gaatjes
afsluiten. Op het schema ziet u dat aan de korte streepjes aan beide uiteinden van de boog.
Vaste toestellen zijn vierkantjes met een eigen tekentje erin. is de kookplaat
(vier kookzones), de oven. Elk toestel krijgt een eigen automaat en leiding.
Een klein “h” naast een symbool betekent dat het waterbestendig is. U gebruikt het in de
badkamer: bij de lamp, de schakelaar en het stopcontact van . Die letter alleen maakt materiaal
niet geschikt voor elke plek: in een badkamer bepalen de zones rond bad en douche welk materiaal waar mag
en welke beschermingsgraad (IP) het nodig heeft.
is een gemengde kring: verlichting en een stopcontact samen. Omdat er een
stopcontact op zit, gelden voor de hele kring de regels van een stopcontactkring: minstens 2,5 mm², en
hoogstens acht punten. Een lichtpunt, of een groep lampen met één gemeenschappelijke schakelaar, telt
daarbij als één stopcontact.
Kring F: stopcontacten.Kring A (kookplaat) en B (oven).
De kookplaat: het toestel bepaalt de aansluiting
Een kookplaat vraagt veel vermogen. In de voorbeeldwoning, met een eenfasige aansluiting, kiezen we een
leiding van 3G6 met een automaat van 32 A. Op een driefasige aansluiting
kan een kookplaat haar vermogen over twee of drie fasen verdelen; dan zijn er meer geleiders nodig, maar
volstaat vaak een dunnere draad. Hoe een kookplaat aangesloten wordt, staat in het
aansluitschema van het toestel zelf; de installateur kiest daarop de leiding en de
automaat. Op het schema neemt u over wat er werkelijk zit.
Laadpaal, zonnepanelen en warmtepomp
Ook nieuwe zware verbruikers krijgen elk een eigen kring met een eigen automaat. Bij een
laadpaal hoort een differentieel dat ook gelijkstroomlekken opvangt: een type B, of een
type A samen met een detectie van 6 mA gelijkstroom, die in veel laadpalen al zit. Volg daarvoor de
handleiding van de laadpaal. Zonnepanelen komen via de omvormer op een eigen kring. In
1draad staan de laadpaal en de warmtepomp bij Toestellen, de omvormers bij
Zonnepanelen en batterijen. Voor een thuisbatterij met noodstroom is er een
aparte uitleg: een noodstroomkring tekenen.
stopcontacten en toestellen toevoegen
Kies in de groep Stopcontacten een Stopcontact,
2 stopcontacten of 3 stopcontacten en klik op de leiding
van de kring. Elk stopcontact dat u toevoegt, krijgt een eigen volgnummer.
Kinderbescherming staat in het paneel standaard aan; laat dat zo in een
woning. Vink Waterbestendig aan waar nodig.
De oven, wasmachine, droogkast en vaatwasser staan in de groep Toestellen; de
kookplaat heet daar Fornuis.
Alles wat u tekent, komt automatisch in de Materiaallijst. Handig om na te gaan of
u niets vergeten bent.
Na deze les tekent u de plattegrond van elke verdieping en zet u elk punt uit het
schema op de juiste plaats.
Het situatieplan is een plattegrond met per verdieping de symbolen uit het schema. Onder elk symbool staat
zijn label. Dat label is de brug tussen beide plannen: op het schema is exact hetzelfde
stopcontact als F3 op het situatieplan.
U stelt het situatieplan op in drie stappen:
De plattegrond. Teken per verdieping de muren, deuren en de trap. Het hoeft geen
bouwplan te zijn: de kamers moeten herkenbaar zijn en de verhoudingen moeten kloppen.
De punten. Zet elk lichtpunt, elke schakelaar, elk stopcontact en elk toestel op de
plaats waar het werkelijk zit.
Het verdeelbord. Duid ook aan waar het bord hangt.
Het gelijkvloers van de voorbeeldwoning: elk symbool draagt het label uit het eendraadschema.
Eén label, meerdere plaatsen
Soms draagt meer dan één symbool hetzelfde label. Alles met hetzelfde label hoort bij hetzelfde punt.
Neem , de trapverlichting: de lamp en een wisselschakelaar zet u beneden in de inkom,
de tweede wisselschakelaar boven in de gang. Op de verdieping staat dus ook een D2, al zit die op de
verlichtingskring van het gelijkvloers. In de slaapkamer zet u drie keer : aan de deur
en aan beide kanten van het bed.
De verdieping: drie schakelaars E1 in de slaapkamer en de tweede schakelaar van D2 boven aan de
trap.
plattegrond tekenen en punten plaatsen
Open het tabblad Situatieplan. Hernoem de eerste verdieping en voeg er met
Nieuwe verdieping een toe.
Teken de muren met Rechte muur, en voeg deuren, ramen en de trap toe met
Deur, Raam en Interieur. Met
Bord duidt u het verdeelbord aan, met Tekst de namen van
de kamers. Hebt u al een plattegrond als afbeelding of PDF, dan kunt u die ook importeren met
Afbeelding.
Links, onder Plaats componenten, staan alle punten uit uw schema per kring.
Klik op een symbool en daarna op de plattegrond om het te plaatsen. Met de R-toets draait u het.
Filter op Niet geplaatst om te zien wat nog ontbreekt.
Werk gerust met beide plannen naast elkaar: klik in het eendraadschema rechtsboven op
Situatieplan. Selecteert u aan de ene kant een symbool, dan licht het aan de andere
kant mee op.
Na deze les controleert u uw plan met een checklist en drukt u het af als PDF.
Voor u het plan aan de keurder geeft, loopt u het één keer volledig na. Deze checklist volgt dezelfde
volgorde als de lessen:
De aansluiting
Meter, hoofdschakelaar met type, polen, stroom en Δ300mA, verdeelbord, aardingsonderbreker en
aarding. De spanning en de stroomsoort, bijvoorbeeld 230 V wisselstroom.
Elke kring
Een letter, een duidelijke naam en een automaat met polen, curve en stroom die bij de leiding past.
De differentiëlen
Bij elk differentieel het type, de lekstroom en de stroom. Nieuwe installatie: verlichting,
stopcontacten, badkamer en wasgoed achter 30 mA, hoogstens acht kringen per differentieel.
Elke leiding
Type, brandklasse, aantal geleiders en doorsnede, bijvoorbeeld VOB Eca 3G2,5. Geen enkele lijn zonder
code.
Elk punt
Het juiste symbool voor elke schakelaar, lamp, elk stopcontact en toestel. Hoogstens acht stopcontacten
per kring, met kinderbescherming. Ook de aftak- en verbindingsdozen.
Het situatieplan
Elke verdieping, het verdeelbord en elk punt met zijn label. Niets meer onder “Niet geplaatst”.
Het plan klopt met de woning
Een plan dat netjes getekend is maar niet overeenkomt met wat er in de muren zit, helpt niemand. Vergelijk
daarom het schema met het verdeelbord zelf: elke automaat op het bord hoort op het schema, met dezelfde
waarde. Dat geldt ook voor een oudere installatie die niet aan de regels van 2023 voldoet: het plan toont
de installatie zoals ze is. Verandert er later iets aan de installatie, dan past u ook het plan aan.
nakijken en de PDF maken
Kijk de kringen na in het tabblad Kringen en het materiaal in de
Materiaallijst.
De knop Niet geplaatst op situatieplan in het eendraadschema toont hoeveel
punten nog niet op de plattegrond staan.
Vul in het tabblad Project gegevens het adres van de installatie, de EAN-code,
de installateur en het controleorganisme in. Ze komen onderaan elke pagina. Dat tabblad verschijnt zodra u
met een account werkt.
Open het afdrukscherm met het printericoon bovenaan. Kies A4 of A3, vink de onderdelen aan en klik op
Exporteer PDF. Past het schema niet op één blad, dan verdeelt 1draad het over
meerdere pagina's; een stippellijn op het tekenblad toont waar een pagina eindigt.
Het afdrukscherm: kies wat er in de PDF komt.
Tekenen in 1draad is gratis. U betaalt pas wanneer u het plan zonder beperking wilt afdrukken.
Een goed plan bewijst zijn nut pas echt wanneer er iets misloopt. Valt in de voorbeeldwoning automaat
uit, dan leest u in het schema dat E de verlichting van de verdieping
is, met de punten (slaapkamer) en (gang). Op het situatieplan ziet u meteen waar die zitten. Valt
uit, dan vallen de wasmachine, de droogkast, de vaatwasser en de badkamer
tegelijk weg. Dat wijst vaak op een lekstroom in een van die toestellen. Trek hun stekkers uit, zet G
weer aan en steek ze een voor een terug in: valt G opnieuw uit, dan weet u welk toestel een installateur
best eens nakijkt.
Let op: deze lessen leren u een eendraadschema en situatieplan opstellen die een
installatie correct weergeven. De keuzes in de voorbeeldwoning volgen gangbare regels voor woningen. Voor een
echte installatie blijft het AREI de maatstaf, en de keurder controleert of plan en installatie kloppen.
Werken aan de installatie zelf laat u over aan een installateur.
Bronnen: het AREI, Boek 1 (installaties op laagspanning), uitgave 2026, gepubliceerd door de
FOD Economie, en het overzicht van
Volta van de wijzigingen op 1 juni 2023. Laatst nagekeken: oktober 2026.
Zelf beginnen
Stel uw eerste eendraadschema op
Begin met de aansluiting, voeg kring per kring toe en zet daarna alles op het situatieplan. Gratis, in uw
browser, zonder installatie.
Wat is het verschil tussen een eendraadschema en een situatieplan?
Het eendraadschema toont hoe alles elektrisch verbonden is: beveiligingen, leidingen, schakelaars en
verbruikers. Het situatieplan toont waar die onderdelen in de woning zitten. Samen vormen ze het plan van
de installatie; labels zoals F3 verbinden ze met elkaar.
Waarom heet het een “eendraad”schema?
Omdat één lijn de volledige leiding voorstelt, ook al lopen er meerdere geleiders. Het aantal geleiders
en hun doorsnede staan in een code naast de lijn, bijvoorbeeld 3G2,5.
Wanneer hebt u een eendraadschema nodig?
Bij elke keuring: vóór een nieuwe installatie in gebruik gaat, bij de verkoop van een woning en na een
belangrijke uitbreiding of wijziging. De keurder legt het eendraadschema en het situatieplan naast de
installatie. Daarna horen ze bij het elektrisch dossier van de woning.
Ik teken een bestaande woning. Moet mijn schema eruitzien zoals in de lessen?
Neen. De voorbeeldwoning volgt de regels voor een nieuwe installatie van na juni 2023. Een bestaande
installatie ziet er vaak anders uit, bijvoorbeeld met de verlichting en de stopcontacten rechtstreeks
achter de 300 mA. U tekent altijd wat er werkelijk zit. In les 5 ziet u hoe zo'n
oudere installatie eruitziet.
Moet ik het plan dateren en ondertekenen?
Als eigenaar niet meer: sinds 1 juni 2023 hoeft de eigenaar de eendraadschema's en situatieplannen niet
meer te dateren en te ondertekenen. Is de installatie bij de keuring conform, dan ondertekenen en dateren
de verantwoordelijke van de uitvoering van het werk en het erkend organisme ze wel. Elk plan draagt
bovendien een nummer, een versie en de datum van die versie. Bij een nieuwe installatie of een
belangrijke wijziging staan ook de naam en hoedanigheid (en het btw-nummer) van wie het werk uitvoerde
op de plannen, net als het adres van de installatie.
Hoe lang duurt het om een eendraadschema op te stellen?
Het tekenen zelf gaat snel: voor een gewone woning met een tiental kringen rekent u, eens u de lessen
kent, op een paar uur voor het schema en het situatieplan. 1draad nummert de kringen en punten zelf en
houdt beide plannen aan elkaar gekoppeld. In een bestaande woning kost het opsporen van de kringen vaak
meer tijd dan het tekenen, zeker als er niets op het bord staat.
Ik ben student elektriciteit. Kan ik 1draad gratis gebruiken om te oefenen?
Ja. U kunt meteen tekenen in de browser, zonder account. Voor studenten en leerkrachten bestaat er
bovendien een gratis studentenaccount. Schema’s uit een
studentenaccount zijn wel niet bruikbaar als officieel AREI-plan.
Ik heb enkel een oud plan op papier. Moet ik helemaal opnieuw beginnen?
Neen. Met 1draad kunt u een foto of PDF van een bestaand eendraadschema
inscannen. Het wordt omgezet naar een bewerkbaar schema dat u
met deze lessen kunt nakijken en aanvullen.
Waar vind ik een symbool dat niet in deze lessen staat?
Mag ik na deze lessen zelf aan mijn installatie werken?
Deze lessen leren u het plan opstellen, niet de installatie aanleggen of aanpassen. Werken aan de
installatie moet voldoen aan het AREI en wordt bij de keuring gecontroleerd. Laat dat werk over aan een
installateur.
